Ufahamu

Wakulima wa kahawa ya Afrika wanapoteza mabilioni kila mwaka kutokana na bei za kinyonyaji

Unyonyaji wa Familia za Wakulima wa Kahawa ya Afrika Kutoka kwenye Mapato ya Usawa Huku Wachezaji wengine waliopo kwenye Mnyororo wa Usambazaji wa Kahawa Wakifaidi Viasi Vinono

Utangulizi.

Kahawa ni moja ya bidhaa za juu zinazouzwa ulimwenguni, iliyoorodheshwa kwenye viwango vya juu kati ya bidhaa kama mafuta ghafi, dhahabu na gesi asilia. Kwa hakika, tasnia ya kahawa ni moja ya sekta muhimu zaidi za kilimo ulimwenguni. Ushahidi unaonyesha kuwa bidhaa za juu kama hizi hakika zimeleta mabadiliko ya kimaisha katika thamani ya pesa kwa idadi ya watu wanaohusika katika msingi wa uzalishaji katika nchi za asili. Kwa mfano, mafuta yamechangia sana katika utajiri wa raia wake waliopo kwenye uzalishaji. Lakini hilo haliwezi kusemwa kwa mamilioni ya wakulima wa Kiafrika ambao huvunja migongo yao ili kuzalisha kahawa ya hali ya juu sana. Ulimwengu unafurahia kahawa hii nzuri ya wakulima, masoko ya hisa huko Ulaya na Marekani yanaogelea kwenye unono wa faida za kahawa, lakini wakulima maskini barani Afrika wameachwa kushikamana na mapato ya 'karanga' ambayo hayawezi kutosheleza hata mlo mzuri mmoja kwa siku. Huu ni unyonyaji wa wazi wa wakulima wa Afrika na hakuna sababu yoyote inayoweza kuuhalalisha.

Idadi kubwa ya watu wa Afrika hufanya kazi katika sekta ya kilimo (Asilimia 59.4 ya jumla ya watu walioajiriwa katika Afrika Kusini mwa Jangwa la Sahara walifanya kazi katika sekta ya kilimo mnamo mwaka 2019) huku kahawa ikiwa bidhaa kuu ya kilimo, hivyo bei duni zinazolipwa kwa wakulima wa Kiafrika ni sababu kubwa ya umaskini uliokithiri katika eneo hilo. Sehemu ya Kilimo katika Pato la Taifa bado ni kubwa barani Afrika ikilinganishwa na mataifa yaliyoendelea (Sehemu ya Kilimo katika Pato la Taifa ilikuwa 15.3% Afrika Kusini mwa Jangwa la Sahara mnamo mwaka 2018) 2. Kwa hivyo, inaashiria kwamba, mchangiaji mkuu wa Pato la Taifa la Afrika amepata pigo kubwa, sio kutoka kwenye vichochezi vya soko bali kutoka unyonyaji ulioundwa kwa umakini unaolenga kumuumiza mkulima wa Kiafrika kwa kumsukuma kwenye ufukara "uliokithiri",

Kahawa ni bidhaa maarufu katika soko la kimataifa, na bei yake ni kiashiria muhimu kwa wafanyabiashara, lakini ni muhimu zaidi kwa wakulima katika nchi zinazoendelea, haswa barani Afrika. Wakulima kutoka Afrika wananyonywa kutokana na bei duni ambazo kwa sasa hazitoshi kutosheleza gharama za uzalishaji. Bei zinazolipwa kwa wakulima wa kahawa ulimwenguni, ziko chini sana barani Afrika.

[1] Statista, Mwaka wa 2019
[2] Benki ya Dunia

1. Bei za Kihistoria za kahawa

  • Bei za biashara ya kahawa zinapungua tangu mwaka 2011. Ushukaji huu unatabiriwa kuendelea baada ya mwaka 2020;
  • Bei ya soko ya Arabica ni kubwa kuliko Robusta lakini hubadilika badilika zaidi;
  • Bei zinazolipwa kwa wakulima ni chini barani Afrika kuliko maeneo mingine;
  • Bei za wazalishaji wa kahawa zinashuka, kitu ambacho kinapunguza mapato ya wakulima.

1.1. Bei za kahawa zinazolipwa kwa wakulima wa Afrika ikilinganishwa na wakulima kutoka maeneo mengine.

Kwa wakulima wa kahawa, kiashiria muhimu ni "Bei zinazolipwa kwa Wakulima" yaani bei za wazalishaji ambazo zinatuonyesha mapato halisi kwa wakulima katika sekta ya kilimo. Tulitumia data kutoka kwa Shirika la Kimataifa la Kofi, ambayo hutoa hali ya bei kwa uchumi kadhaa wa kahawa zinazouza nje. Kielelezo 1 kinachambua bei ya Kiarabu kwa nchi kuu za usafirishaji ikilinganishwa na uchumi kadhaa wa Kiafrika kati ya 2000-2018. Wakulima huko Colombia, India na Brazil wanapata bei kubwa juu ya mazao yao ikilinganishwa na nchi za Afrika - Ethiopia, Uganda, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo na Kamerun.

Kielelezo cha 1: Bei Zinazolipwa kwa Wakulima

Bei ya kahawa ya "Brazil Naturals" (spishi ya Arabica) kwa wakulima iliimarika kwa asilimia 37.6 kati ya mwaka 2000-2018 huko Brazil, wakati kiwango cha kahawa hiyo hiyo nchini Ethiopia kilikuwa asilimia 25.3 tu. Tofauti kati ya bei hizi za wazalishaji zilikaa pale pale katika miaka 20 iliyopita, yaani kahawa ya Arabica bado ni bei nafuu barani Afrika.

Maharagwe ya Robusta ndio sehemu kuu ya uuzaji wa nje wa kahawa kwa nchi kadhaa za Afrika. Historia za bei zilizolipwa kwa wakulima barani Afrika (Côte d'Ivoire, Togo, Uganda na Jamhuri ya Afrika ya Kati) ni chini sana ikilinganishwa na bei zilizoko Brazil na India (Kielelezo 2). Inaweza kusemwa kuwa wazalishaji wa maharagwe ya Robusta katika nchi za Afrika pia wanapambana na bei zisizo na usawa, hata hivyo tofauti hiyo ni ndogo ukilinganisha na sekta ya Arabica. Uchumi wa uuzaji wa kahawa barani Afrika ulishuhudia viwango vikubwa vya ukuaji wa bei ya maharagwe ya Robusta kwani bei ya maharagwe hayo ilikuwa chini sana katika miaka ya 2000.

Kielelezo 2: Bei Zinazolipwa kwa Wakulima

Kielelezo 3 kinaonyesha wastani wa bei ya kikanda kwa kila kikundi cha kahawa (mwaka wa 2018). Wastani za kikanda zinahesabiwa na uzani wa nchi katika uzalishaji wa jumla (nchi 11 kwa kundi la Arabica na nchi 7 kutoka kundi la Robusta). Mahesabu yanajumuisha uchumi wa uuzaji wa nje wa kahawa ambao unarekodi sehemu kuu (2/3) ya uzalishaji wa kahawa ulimwenguni.

Bei ya wastani barani Afrika kwa kahawa ya Arabica ni senti 70.4 za dola ya kimarekani kwa poundi wakati bei ikiwa juu zaidi kwa asilimia 37.6 huko Amerika ya Kilatini na asilimia 41.5 juu zaidi nchini India.

Bei ya Robusta ni ndogo kuliko ya Arabica - senti 58.4 za dola ya kimarekani kwa poundi barani Afrika. Bei hii katika Amerika ya Kilatini na India ni kubwa zaidi; senti 78,5 za dola ya kimarekani na senti 67.4 za dola ya kimarekani kwa mfuatano huo

Kielelezo 3: Wastani wa Bei Zinazolipwa kwa Wakulima Kwa Eneo

1.2. Bei za kihistoria za biashara ya kahawa

Tunatumia bei za kahawa kutoka Shirika la Kahawa la Kimataifa (ICO) kuchambua mienendo ya kiujumla ya bei ya kahawa. Shirika la kahawa la kimataifa linatoa kielezo cha mchanganyiko wa kahawa cha ICO, ambacho kinajumuisha kundi zote za kahawa na ujazo wake katika jumla ya uzalishaji. Kielezo cha ICO kinatambulisha bei ya biashara ya kahawa mbichi kwa soko la kimataifa.

Kielezo cha ICO (senti ya dola ya kimarekani / lb) kiliongezeka sana kati ya mwaka 2002-2011 (Kielelezo 4), hivyo kufikisha senti 210.4 za dola ya kimarekani kwa paundi mwaka 2011, ambayo ilikuwa pointi ya juu zaidi kihistoria. Wastani wa bei za kahawa zinaongezeka baada ya mwaka 2011, huku zikirekodi 109.0 katika mwaka 2018 (pointi ya chini zaidi katika miaka 11 iliyopita). Kushuka kwa bei ya kahawa kunazidisha shida za wakulima na kufanya mustakabali wa tasnia hiyo kuwa si ya uhakika. Kahawa itauzwa chini ya 100.0 baada ya mwaka 2020 (Makadirio ya Uchumi wa Biashara, Kielelezo 5) kulingana na utabiri wa hivi karibuni. Mapato ya wakulima wa kahawa yanaathiriwa vibaya na kushuka kwa bei ya soko la dunia, haswa pale kipato cha wakulima kinapokuwa na mgawio mdogo katika mnyororo wa thamani ya kahawa, yaani, wakulima wa kahawa ndio kundi linaloathirika zaidi katika mnyororo huo wa kahawa.

Kielelezo 4: Kiashiria cha Mchanganyiko wa ICO

Kielezo cha ICO kinajumuisha vikundi vinne vikubwa tofauti vya kahawa:

  • Wahusika wa Kolombia
  • Wengine wengine
  • Kahawa ya asili ya Brazil
  • Robusta

Kielelezo 6 kinawakilisha mienendo ya bei kwa kila jamii ya kahawa. Tunaweza kukadiria kwamba kushuka kwa bei ya jumla ya kahawa kwa miaka kumi iliyopita kuliendeshwa zaidi na spishi za Arabica (asili ya Kolombia, asili nyingine na asilia ya Brazil). Makundi haya yote yalionyesha kilele chao cha juu zaidi mwaka 2011 na kisha kupungua hadi leo. Ikilinganishwa na vikundi vingine, Robusta ina bei nafuu zaidi, na mabadiliko imara ya bei yanathaminisha bei yake. Vikundi vyote vya kiasili ni gharama zaidi - asilia ya Kolombia na asilia nyingine, vivyo hivyo, 136.7 na 132.7 senti za Marekani / lb.

Kielelezo 6: Kielezo cha ICO kwa Kikundi

1.3 Historia ya Bei za rejareja za kahawa iliyokokwa katika nchi za uagizaji.

Bei rejareja za kahawa iliyokokwa ni kubwa sana kwani wakokaji ndio watendaji wakuu katika mnyororo wa kahawa. Kahawa iliyokokwa ni tasnia tofauti kabisa, hata hivyo mienendo katika soko hilo bado ni ya kuvutia kwa ripoti hii. Bei katika nchi kubwa za wanunuzi wa kahawa sanasana ni kati ya $3 na $8 kwenye mwaka 2018 (tazama Mchoro wa 7).

Kielelezo 7: Bei ya rejareja ya kahawa iliyokokwa katika nchi zilizochaguliwa za ununuzi

Kielelezo cha 7 kinachambua nchi tano tofauti za ununuzi wa kahawa kutoka maeneo tofauti (Ufaransa, Ujerumani, Marekani, Japani na Shirikisho la Urusi). Bei za wastani zilipungua kati ya 2011-2019, hata hivyo kushuka huku hakukuwa kukubwa sana, kama ilivyokuwa kwenye mifano ya awali. Utafiti pia unachambua bei ya kahawa iliyokokwa kwa uchumi 28 za ununuzi, ambazo ni pamoja na nchi 23 kutoka Ulaya (kulingana na data ya ICO). Bei ya kati, katika nchi zetu 28 za ununuzi zilizochaguliwa ilikuwa dola 5.63 za kimarekani kwa lb.

Ikilinganishwa na bei ya kahawa mbichi, soko la kahawa iliyokokwa linaonyesha mabadiliko machache zaidi; hivyo, bei zake zinabaki thabiti zaidi. Hii inaonyesha ukweli kwamba suala lenye shida zaidi katika tasnia ya kahawa ni bei ya chini kwa wakulima.

2. Gharama za Uzalishaji wa kahawa dhidi ya Mapato ya Wakulima barani Afrika

  • Kilimo cha kahawa ni cha nguvu kazi kubwa;
  • Kaya za Kiafrika mara kwa mara hutumia nguvu kazi ya familia katika uzalishaji wa kahawa, kitu kinachofanya gharama halisi za uzalishaji kuwa ngumu kutambulika;
  • Sehemu ya wakulima wa Afrika katika mnyororo wa thamani ya kahawa iliyokokwa inakadiriwa kuwa kati ya 8%-13% ikilinganishwa na 15.7% nchini India na 14.9% huko Brazil;
  • Bei ya chini ya biashara ya kahawa ya Arabica ni senti 140 za Marekani kwa paundi. Bei halisi barani Afrika ni chini sana kuliko hiyo (senti 74 za Marekani kwa paundi).

Gharama za uzalishaji wa kahawa ni kiashiria muhimu kwa faida ya wakulima. Ikiwa bei ziko chini ya gharama ya uzalishaji, wakulima wanapoteza pesa. Ukuwaji wa usambazaji wa kahawa ulimwenguni unapunguza bei ya kahawa, lakini gharama za uzalishaji zimesalia juu katika nchi nyingi.

Kilimo cha kahawa ni shughuli inayohitaji nguvu kazi inayochangia asilimia 70 ya jumla ya gharama ya uzalishaji (ICO 2015). Gharama za uzalishaji ni ngumu kutathmini kwani wakulima wadogo hutegemea nguvu kazi ya familia na mara chache huajiri wafanyakazi. Kutokana na ubadilikaji wa idadi ya watu vijijini, wakulima wadogo lazima waajiri wafanyakazi kusaidia shughuli zao za kilimo ambazo awali zilifanyika na familia. Kulingana na ICO (2015), gharama za uzalishaji kwa ujumla ni chini kwa mashamba madogo kuliko katika mashamba makubwa. Nchini Burundi, kwa mfano, wastani wa gharama za uzalishaji kwa mkulima mwenye kuchukua utendaji mzuri wa kilimo (mbolea na nguvu kazi) hutofautiana kati ya senti 50.1 za Marekani hadi senti 57.6 za Marekani kwa kila mti. Wastani wa ukubwa wa shamba ni miti 100[1].

Bei ya Fairtrade ya kahawa ni bei ya chini ambayo inajumuisha gharama za uzalishaji kwa kuhakikisha kuwa inaheshimu haki za msingi za binadamu na inatoa maslahi endelevu ya maisha kwa familia za wakulima pamoja na jamii[2].

Bei ya Fairtrade ya kiwango cha chini ya mwaka 2018 ilikuwa senti 140 za Marekani kwa paundi kwa kahawa ya Arabica. Wakulima wanahitaji senti 20 ya ziada kwa paundi (Fairtrade premium) kuweza kuwekeza.

Bei ya Wakulima haichukui umiliki mkubwa katika utengenezaji bei ya mtumizi wa kahawa huku wakokaji na wanahisa wengine wakipata mapato makubwa zaidi. Kielelezo cha 8 kinaonyesha nchi sita za Kiafrika na hisa zao katika mnyororo wa thamani za kahawa iliyokokwa. Bei ya kahawa iliyokokwa imechukuliwa kama bei ya wastani kutoka nchi 28 kubwa za ununuzi. Bei kwa wakulima hupimwa kulingana na jumla ya uzalishaji wa kahawa uliovunjwa kwenye kundi za kila nchi. Hisa za wakulima katika mnyororo wa thamani ya kahawa iliyokokwa ni kati ya 8.7% hadi 12.6% katika mfano uliochaguliwa. Hisa za wakulima katika mnyororo wa thamani ni kubwa zaidi nchini Angola - 18.0%, huku hisa hiyo ikiwa ndogo zaidi kwa wauzaji wakuu wa kahawa wa Afrika, Ethiopia na Uganda, kwa mtiririko huo 12.6% na 10.0%. Wiano sawa na hiyo iko juu zaidi nje ya Afrika, 15.7% nchini India na 14.9% nchini Brazil.

[1] Shirika la Kahawa la Kimataifa. (2015). Uendelevu wa sekta ya kahawa barani Afrika. Kikao cha kimataifa cha Baraza la kahawa la kimataifa cha 115.

[2] Fairtrade ni harakati imara ya ulimwengu iliyoshamiri Uingereza, inayowakilishwa na Fairtrade Foundation.

Mnyororo wa thamani ya kahawa iliyokokwa unajumuisha kiasi cha wanahisa, ambao ni pamoja na washirika wa ndani, wafanyabiashara wa kimataifa: wauzaji nje, bima, na ada za ununuzi / uuzaji, wakokaji, wauzaji rejareja, ushuru.

Kielelezo 8: Bei za rejareja za kahawa iliyokokwa katika nchi za ununuzi zilizochaguliwa

Tukichambua uzalishaji wa kahawa na idadi ya matumizi katika nchi zote, kiwango cha mchango wa wakulima huenda kikawa kinaongezeka kidogo. Kulingana na machapisho kadhaa, sehemu ya mzalishaji katika mnyororo wa thamani ya kahawa ni kutoka 10% hadi 20% (wakati wakokaji wakiongeza takribani 30% ya jumla ya thamani). Washirika wa kati, wafanyabiashara na wauzaji rejareja pia wanachukua sehemu muhimu kutoka katika jumla ya mapato. Sehemu ya thamani ya mkulima ilikuwa 20% mwishoni mwa karne iliyopita, lakini sasa inapungua. Mahesabu katika utafiti yalionyesha kuwa kiwango hicho ni karibu 10% katika nchi za uuzaji nje za Afrika. Kiashiria kama hicho kilikuwa juu katika nchi zingine zisizo za Kiafrika kwani bei inayolipwa kwa wakulima huko ni kubwa zaidi.

 

3. Viwango Vilivyopotea kwa Wakulima wa Kahawa ya Afrika.

  • Kutokana na masharti ya biashara yasiyo na usawa, viasi vilivyopotea kwa wakulima wa Ethiopia ni dola milioni 713.1 za kimarekani na dola milioni 229.7 za kimarekani kwa wakulima nchini Uganda;
  • Inakadiriwa kuwa wakulima wa kahawa ya Afrika wanapoteza dola bilioni 1.47 kila mwaka kutokana na unyonyaji wa bei za mazao yao. Familia za kiafrika zinadhurika na bei zisizo na usawa.

Katika tasnia ya kahawa, thamani ya wakulima ipo zaidi kati ya 10-20%, ambayo si sawa. Katika nchi za Kiafrika, kiwango hiki kiko chini zaidi (Kielelezo 8). Kulingana na Fairtrade Foundation, bei ya chini ya kahawa ya Arabica inapaswa kuwa dola 1.4 za kimarekani kwa paundi, wakati wakulima wa Kiafrika wanapokea tu dola 0.74 za kimarekani (kwa wastani). Kama wakulima wa Afrika wangelipwa viasi cha juu zaidi, wangeweza kufidia gharama zote na kuongeza uzalishaji wao.
Kielelezo cha 9 kinawakilisha viasi vilivyopotea kwa wakulima katika nchi za uuzaji wa nje wa kahawa barani Afrika. Utafiti huu unatengeneza nadharia ya bei za usawa na ulitumia vigezo maalumu kupima vipimo vilivyopotea:

  • Bei iliyolipwa kwa wakulima itaongezeka kutoka viwango vya sasa hadi kiwango cha chini cha biashara ya usawa.
  • Bei ya usawa inayokadiriwa kwa Robusta imehesabiwa kulingana na bei ya Fairtrade ya Arabica na tofauti za bei kati ya Arabica na Robusta.
  • Uzalishaji wa nchi zote ungeweza kuuzwa kwa bei mpya. Usambazaji wa kahawa utabaki kuwa utofauti usiobadilika.

Kielelezo cha 9: Viwango Vinavyopotea kwa Wakulima wa Afrika Kila mwaka

Ethiopia itanufaika zaidi kutoka kwenye bei za biashara zilizopo kwenye mfano ulioonyeshwa, ambapo mapato yaliyopotea ni Dola milioni 713.1 za kimarekani kwa mwaka, ambayo inapaswa kwenda moja kwa moja kwa wakulima. Wakulima wa kahawa nchini Uganda wananufaika kwa Dola milioni 229.7 za kimarekani kutoka masharti ya biashara yenye usawa. Cote d'Ivoire itapata Dola milioni 71.2 za kimarekani.

Wakulima katika nchi zenye tasnia ndogo ya kahawa pia wanapoteza mapato makubwa kutoka kwenye masharti ya biashara yasiyo na usawa: Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo - Dola miilioni 22.7 za kimarekani, Kameruni - Dola milioni 22.4 za kimarekani na Togo - Dola milioni 1.4 za kimarekani.

Tulijaribu kuhesabu makadirio kwa bara lote la Afrika. Nchi, katika mfano wetu (Mchoro wa 9), zinazalisha 72.4% ya kahawa ya Afrika. Wastani wa hisa iliyopimwa katika mnyororo wa thamani ya kahawa ni 11.2% tu katika uchumi zilizochaguliwa. Ikiwa kiasi cha viwango vilivyopotea vinafanana na nchi zingine za Kiafrika, jumla ya pesa zilizopotea kwa Afrika huenda zikawa dola za kimarekani bilioni 1.47 kwa mwaka.

Hitimisho

Wakulima barani Afrika wanapambana na bei ya chini ya wazalishaji katika sekta ya kahawa. Sehemu yao katika mnyororo wa thamani ya kahawa ni ndogo sana. Kupungua kwa bei na gharama kubwa za uzalishaji kunafanya sekta ya kahawa ya Afrika kutokuwa na faida. Wakulima hawana nguvu ya kushawishi bei za soko na wanalazimika kukubali bei zisizo sawa. Mapato madogo hayawezi kuongeza uzalishaji katika tasnia hii, na wakulima wadogo wanabaki katika umaskini.

Viasi vinavyopotea katika wakulima wa kahawa ya Afrika kutokana na bei duni za wazalishaji inakadiriwa kuwa dola za kimarekani bilioni 1.47 kila mwaka. Viasi hivi ni muhimu kwa wazalishaji wa Afrika kutoka nchi kadhaa ambazo kahawa ni zao lao kuu la uuzaji nje.

Ni wazi sasa kuwa kinachotokea kwa wakulima wa kahawa ya Afrika kinahusiana na unyonyaji wa ruba ili kumnenepesha fahali. Wala mtu yoyote asije kuweka matumaini ya uongo katika hali hii ya unyonyaji na machukizo ya kitekaji kwa mkulima maskini wa kahawa. Kwa bidhaa ya pili inayouzwa zaidi ulimwenguni, hali hii ni uwazimu usiowezekana kwa mkulima wa Kiafrika, ambaye huzalisha baadhi ya kahawa yenye ubora mzuri, lakini hupokea bei ya chini zaidi kuliko wazalishaji wote, ulimwenguni. Wakulima hawa wa kahawa wanaathirika kwa kweli. 

Hakuna suluhisho la vilio vya wakulima wa kahawa ya Afrika lililo nje ya suluhisho la kisiasa. Unyonyaji huu unaweza kuaibishwa kwa kubadilisha sheria za biashara ya kahawa ndani ya Shirika la Biashara Ulimwenguni (WTO).

Marejeo

Fairtrade Foundation. www.fairtrade.org.uk/

Fairtrade International. (2019). Kufuatilia wigo na faida za biashara zenye usawa.

Shirika la Kahawa la Kimataifa. (2015). Uendelevu wa sekta ya kahawa barani Afrika. Kikao cha 115 cha kimataifa cha Baraza la kahawa.

Shirika la Kahawa la Kimataifa. Hifadhidata za Takwimu.

Slob, B. (2006). Sehemu ya haki kwa wakulima wadogo: Uchambuzi wa mnyororo wa thamani katika sekta ya kahawa. SOMO.

Statista. Hifadhidata ya Takwimu - Kahawa ulimwenguni.

Talbot, JM (1997). Dola yako ya kahawa inakwenda wapi?: Mgawanyiko wa mapato na ugavi katika mnyororo wa bidhaa za kahawa. Masomo katika kulinganisha maendeleo ya kimataifa, 32 (1), 56-91

Benki ya Dunia. Fungua Takwimu.

Tuvhag, E. (2008). Mchanganuo wa Mnyororo wa Thamani ya kahawa ya Fairtrade-Yenye zingatio maalum katika Mapato na Uunganishwaji. Idara ya Uchumi, Chuo Kikuu cha Lund.